Portretfabriek: Gezien in vijf minuten?

Vorig jaar werd ik uitgenodigd om op de Kersthappening van Eksaarde live te tekenen. Er was nog niet bepaald hoe dat er precies zou uitzien, maar jaren geleden zou ik baden in koud zweet bij dit soort aanvraag. Het is iets voor grote namen, tekenaars die dit van jongs af aan doen. Tot ik een artikel had gezien over een man die ‘vreselijke’ portretten tekende op een markt in Chicago. Op vijf minuten tekende hij een ‘lelijk’ portret en beweerde nooit beter te worden. Hij beschreef zijn angst om het model teleur te stellen maar kreeg alleen maar lachende gezichten in de plaats. Ik dacht toen: de wereld heeft meer mensen nodig zoals Jacob Ryan Reno.

Zo groeide het idee om een portretfabriek te lanceren waarbij kwantiteit boven kwaliteit staat en de focus ligt op de ervaring in de plaats van op het resultaat. Het woord fabriek heeft een negatieve ondertoon, maar net dat is de kern ervan: snelheid staat hier niet gelijk aan minder waarde, het is de waarde. Een portret hoeft niet perfect te zijn om te raken, vaak is het net het tegenovergestelde. De energie en verbinding die tot stand komt met iemand die je nooit eerder ontmoette, of net met iemand die je al jaren kent, is van een ander soort magie.

Voor ik de klok laat lopen, vraag ik bewust om recht in mijn ogen te kijken of naar de puntjes van mijn snor. Ik geef mezelf, net zoals Reno, een timer van vijf minuten om de mensen in beeld te brengen. Dat lijkt kort, maar voor velen was twee minuten in mijn ogen kijken meer dan lang genoeg. Het doet iets, met de mensen, maar ook met mij, om elkaar zo kort en op die manier te leren kennen. Er is iets spannends aan, het is onwennig om een wildvreemde, maar ook bekende gezichten, zo lang recht in hun ziel te kijken.

Iemand benoemde het zelfs als romantiserend. Je voelt direct een duidelijk verschil tussen wie met vol zelfvertrouwen toch probeert te blijven kijken of wie al snel onzeker wordt, zenuwachtig wordt, in de lach schiet en wegkijkt. Gelukkig bezit ik de superkracht om mensen alsnog te doen lachen, rimpels magisch te laten verdwijnen en mensen er standaard tien jaar jonger te laten uitzien.

Ik werk tegenwoordig 95% digitaal, murals niet meegerekend. Het feit dat dit een analoge ervaring is deed me nog het meeste deugd. Het schuiven van mijn stiften, die ik ongegeneerd leende van mijn zoontje, over kwalitatief tekenpapier is bijna als het geluid van fluitende vogeltjes op een eerste lentedag. Het maakt me rustig en hoe druk het ook is, ik voel me in een soort bubbel met het model. Ook als er veel mensen staan te wachten of nieuwsgierig achter mij komen te staan. De tijdsdruk zorgt ervoor dat er geen tijd is voor twijfel, onzekerheid of afleiding. Dingen die voor mij niet vanzelfsprekend zijn om uit te schakelen. Net zoals Eckhart Tolle beschrijft in The Power of Now is er tijdens het tekenen geen verleden of toekomst. Enkel deze lijn, dit gezicht, dit moment.

Afgelopen weekend tekende ik in totaal meer dan negentig portretten. Vrijdag op een trouwfeest in mijn voormalig jeugdhuis en zondag voor het ambachtelijk weekend bij Studio Nanda. De laatste dag ontmoette ik een man die zei dat hij enkele jaren geleden een gedicht had geschreven, toen hij zich daar op diezelfde plek had laten portretteren:

…,
een spiegel laat enkel zien, hoe je er eruit ziet
niet wie je bent
toppunt van ijdelheid der ijdelheden
daar blijf ik liever van weg
geef mij maar een portret.

Een fragment uit ‘Portret’ van Gustaaf Lerno, die me enthousiast de dag nadien het gedicht doorstuurde. Het deed me denken aan de ‘filter’ waarover Rick Rubin het heeft in zijn bijbel voor creatievelingen: The Creative Act. De filter is mijn geoefende hand-oog coördinatie en kennis. Ik maak keuzes sneller dan ik ze kan bedenken, omdat ik zie ‘door’ mijn filter. Ik toon hoe ik mensen zie met onomkeerbare lijnen, nog voor ik erover kan nadenken. Fouten mogen er zijn: ze maken de lijnen menselijk.

Vijf minuten aan onverdeelde aandacht, in een tijd waarin aandacht ons meest kostbare bezit is geworden. Sommige mensen voelen zich bekeken en bestudeerd, maar wie het echt raakt, voelt zich gezien. Naast het feit dat het voor mij een verrassend positieve ervaring was om in de drukte live aan het tekenen te gaan, had ik niet verwacht hoe waardevol een portret kon zijn voor anderen. Er was een vrouw van wie ik de ketting heel bewust had getekend. Het was een soort hartje met een klein bolletje in. Ik zei dat ik het er goed opgezet had, omdat ik aanvoelde dat het belangrijk voor haar was. Ze werd emotioneel omdat de assen van haar man erin zaten. Ze draaide het om, net zoals ik net het portret naar haar had gedraaid, en vertelde hoe het haar belangrijkste bezit was.

Voor mij is dit de essentie van mijn vak, de basis van mijn ambacht. Live tekenen van bekende en onbekende mensen. De puurste vorm van connectie, waarneming en aanwezigheid. Dit is, denk ik, de samenvatting van de twee boeken die ik dit jaar gelezen heb, en mijn beeld op de wereld veranderden: The Creative Act & The Power of Now. De menselijke ervaring.

Zo dankbaar voor het vertrouwen. Dit is iets wat ik hopelijk nog jaren doe.
Dank u Rudi, Sanne & Sarah.

‍

‍
Liefs,

Vincent