AI'm not brave

Heel beangstigend, wat AI allemaal kan ondertussen. Veel collega’s zijn bang om hun job te verliezen of minder relevant te zijn in de toekomst. Ik denk daar anders over. Voor mij gaan AI en authenticiteit niet samen. AI blijft een machine, een verlengde van menselijke input. Het ontbreekt het rechterdeel van de menselijke hersenhelft waar intuïtie, expressie, gevoel en verbinding huizen. Jimmy Carr vergeleek AI met een coverband, een goede wel, maar evengoed een coverband. Ik geloof dat mensen altijd voor mensen zullen blijven kiezen.

16 November was het 'Dag van van de Ambachten'. Ik zag een man met een machine, een drukpers uit 1964, bijna in symbiose aan het werk. Dit soort diepgewortelde handelingen, die alleen maar zichtbaar zijn bij vakmannen die al jaren dezelfde handelingen herhalen, zijn niet te kopiëren zonder de jarenlange ervaring. Mensen zijn bereid om daar meer voor te betalen want die kwaliteit wordt gevoeld. Zo is een handgeschilderd raam tegenover een print of bestickering dag en nacht verschil in beleving. Je ziet aan de penseelstreken dat er al duizenden lijnen aan vooraf gingen. Dat soort ervaring en die kennis is onvervangbaar door een robot want de schoonheid zit hem net in de imperfectie en menselijkheid van de lijnen.

Eind mei was er een wedstrijd waaraan ik wilde deelnemen. Het idee was om poëzie om te zetten in schilderkunst. Van woord naar beeld, dat is mijn stokpaardje. Door schuin te lezen had ik niet gezien dat het over Nederlandstalige literatuur ging. Ik baalde want ik had een nummer voor ogen van Frank Ocean: Siegfried. Deze zin uit het nummer spookte maanden door mijn hoofd:

“Maybe I should move, settle down.
Two kids and a swimming pool.
I'm not brave."

Heel het nummer is een zelfbevraging van verloren identiteit, besluiteloosheid en het conflict tussen jouw authentieke zelf en wat de wereld van je wil maken. Over een verzonnen bestaansreden: The American Dream. Dit is hoe het moet. Dus je twijfelt als jouw leven anders is. Zou je dat wel doen? Ik herkende me zo hard in die twijfel, in die ‘I’m not brave’. Op de Open Atelier dag hing ik een houten paneel op met het idee dat als er niemand zou komen, ik aan het schilderwerk voor de wedstrijd zou kunnen beginnen. Maar 'helaas' was het veel te druk om iets anders te doen.

Het witte canvas confronteert me al mijn hele leven met wie ik zou kunnen worden. Het moment waarin het lege doek zo veel belofte en druk bevat dat elke eerste stap voelt als een risico. Falen voor je begint. In The War of Art noemt Steven Pressfield het ‘creative resistance’. De innerlijke weerstand die ontstaat bij het werk dat het meest betekenisvol is. Je rent rond het canvas en doet honderden andere dingen maar raakt het niet aan. De magie van vermijden.

Sinds mijn zelfwerk voel ik bij veel mensen iets gelijkaardigs. Wanneer er sprake is van weerstand (die zich uit in de vorm van woede, minachting of walging over een bepaald thema) dan schuilt hierachter iets onderliggend, onverwerkt. Wat eigenlijk meer zegt over de beleving van de persoon dan het thema in kwestie. Niet iedereen gaat op zoek naar waar die weerstand vandaan komt. Mijn oude verhalen en zelftwijfels staan me mijn hele leven al in de weg. Maar ik heb vele ervan kunnen vangen en heb ze mooi ingekaderd. Zodat ik ze nog zie zoals bij een oorlogsstandbeeld. Ter herinnering aan hoe het niet moet, een oorkonde aan de geleverde strijd. Die weerstand die ik voel bij collega’s tegenover AI en ook bij mezelf als ik walg bij AI-slop of Ads met gegenereerde beelden, raakt ons in onze onzekerheden. AI is een spiegel om onze onzekerheden op te projecteren om dan antwoorden te krijgen die we al kennen.

Stel dezelfde vraag aan 3 verschillende creatives en krijg 3 volledig verschillende resultaten. Dat is creativiteit en verbeeldingskracht. Dat is exact waarop auteursrecht gebaseerd is, op unieke resultaten. Op die unieke vingerafdruk. Vraag het aan een machine en de kans is groot dat het een verzameling is van wat reeds gedaan is. Mensen en machines zullen altijd kopiëren, liefst met toestemming. AI is typerend voor de versnelling van de maatschappij. Als alles sneller en goedkoper moet, is er onvermijdelijk verlies in kwaliteit. Zelfs met het gebruik van AI, waarbij de mogelijkheden eindeloos zijn, zie je hoe mensen elkaar kopiëren. Een goed voorbeeld hiervan is de AI Barbie Box Challenge waarbij je een popversie van jezelf kon laten maken. De angst om voorbijgelopen te worden door een betere illustrator, een slimmere machine of je doodgewone buurman die je werk door een kopieermachine heeft gehaald, voelt voor mij hetzelfde.

Je kan de verbeeldingskracht en authenticiteit van een mens niet kopiëren. Oskar, mijn zoontje van 6, begon naast mij te schilderen terwijl we samen in mijn atelier waren en ik was helemaal betoverd door zijn intuïtie en vrije penseelstreken. Hoe hij helemaal zonder plan of ontwerp een kleur gekozen had om dan in vol vertrouwen de volgende beslissing te maken. Terwijl ik al weken en maanden (in theorie jaren) rond dat wit paneel draaide. Hij maakte kleine maar heel bewuste beslissingen. Ik ging zitten en bewonderde hem. Ik vroeg: Ga je de lucht nog schilderen? En hij zei: “Nee, dat vind ik niet nodig.” Daar zit het verschil tussen wat een mens kan tegenover een robot. Keuzes maken vanuit je buikgevoel en ervaring. Diep vertrouwen in je kunnen en intuïtie.

Vertrouwen in jezelf en het gewoon doen is de overwinning. Het delen is de overwinning. Jezelf durven tonen. Voor mij was dit de ‘Ceci n’est pas une pipe’ van de strijd tegen het witte canvas. ‘I’m not brave’ schilderen op dit restje hout, is het moedigste wat ik in tijden heb gedaan. Heel mijn leven al weet ik dat er diep in mij een kunstschilder verscholen zit, al weet ik nog steeds niet precies hoe ik daar ga geraken. Wat ik wel zeker weet is dat AI nooit die rol zal innemen of overnemen. Terwijl de wereld zich afhankelijk maakt van AI, kunnen wij een oase zijn in de woestijn van eenheidsworst.

‍